ალბათ, ყველას ჰქონია პერიოდი, როცა დილით გაღვიძება უჭირს, ენერგია მთელი დღის განმავლობაში არ ჰყოფნის და მუდმივი დაღლილობა აწუხებს. როგორც წესი, ეს სიმპტომები დღის გადატვირთულ განრიგს ან ძილის ნაკლებობას ბრალდება ხოლმე. თუმცა, შეიძლება, ამის გამომწვევი მიზეზი ადამიანის სისხლში არსებული ჰემოგლობინი იყოს.

ბლოგში ამ ცილის შესახებ ვისაუბრებთ. დეტალურად მოგიყვებით, რა არის ის, რა ხდება მაშინ, როცა სისხლში მისი დონე ეცემა და, რაც მთავარია, რომელი პროდუქტები დაგეხმარებათ იმაში, რომ თავი უკეთ იგრძნოთ.

ჰემოგლობინი არის ცილა, რომელსაც სისხლის წითელი უჯრედები შეიცავს. მისი ძირითადი ფუნქცია ჟანგბადის ფილტვებიდან ორგანოებამდე და ქსოვილებამდე გადაადგილებაა. ყოველი შესუნთქვისას ჟანგბადი სისხლში ხვდება, ჰემოგლობინის მოლეკულებს უკავშირდება და მთელ სხეულში ნაწილდება.

ამავდროულად, ჰემოგლობინი  ორგანიზმიდან ნახშირორჟანგის გამოდევნაშიც მონაწილეობს. ის უჯრედებში დაგროვილ ნახშირორჟანგს ფილტვებში აბრუნებს, საიდანაც ეს უკანასკნელი ამოსუნთქვისას ორგანიზმიდან გამოდის.

როცა ეს ციკლი შეუფერხებლად მუშაობს, ორგანიზმს საკმარისი ენერგია აქვს და ის ჯანსაღ მდგომარეობას ინარჩუნებს. ჰემოგლობინის დონის დაქვეითებისას კი ჟანგბადი ქსოვილებამდე საკმარისი რაოდენობით ვეღარ აღწევს, რაც სხეულის საერთო მდგომარეობაზე გავლენას ახდენს და ადამიანის დასუსტებას იწვევს.

ჰემოგლობინის დაბალ დონეს, სამედიცინო ენაზე, ანემიას უწოდებენ. ეს მდგომარეობა მარტივად შესამჩნევი სიმპტომებით ვლინდება, თუმცა ხშირად მათ სხვა მიზეზებს მიაწერენ და სათანადო ყურადღებას არ აქცევენ.

ყველაზე ხშირ სიმპტომებს შორისაა მუდმივი დაღლილობა და სისუსტე, რომელიც ხანგრძლივი დასვენების შემდეგაც არ გადის. ასევე აღსანიშნავია თავბრუსხვევა, მცირე ფიზიკური დატვირთვისას ქოშინი, ფერმკრთალი კანი, გაყინული ხელები და ფეხის ტერფები, გახშირებული გულისცემა, მტვრევადი ფრჩხილები და თავის ხშირი ტკივილი.

ნორმალურ მდგომარეობაში, მამაკაცებში ჰემოგლობინი 13.5-18 გ/დლ-ის ფარგლებში მერყეობს, ქალებში ეს მაჩვენებელი 12-15 გ/დლ-ს შეადგენს, ბავშვებში კი 11-16 გ/დლ-ია. თუ მონაცემები ნორმაზე დაბალია, მიზეზების გარკვევა და შესაბამისი ზომების მიღება აუცილებელი ხდება.

ანემიის მიზეზები მრავალფეროვანია, მათ შორისაა რკინის, ვიტამინ B12-ისა და ფოლიუმის მჟავას დეფიციტი, ქრონიკული დაავადებები, ორსულობა, ძვლის ტვინის პრობლემები და სხვა ფაქტორები. თუმცა ყველაზე გავრცელებული მიზეზი სწორედ რკინის ნაკლებობაა, რის გამოც კვების რაციონი განსაკუთრებული ყურადღებით უნდა დაიგეგმოს.

რკინა ის მინერალია, რომლის გარეშეც ორგანიზმი ვერ წარმოქმნის საკმარისი რაოდენობის სისხლის წითელ უჯრედებს. რკინის ნაკლებობისას ჰემოგლობინის დონე იკლებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ქსოვილებს ნაკლები ჟანგბადი მიეწოდება. ამის გამო რაციონი რკინით მდიდარი პროდუქტებისგან უნდა შედგებოდეს.

საკვებში რკინა ორი ფორმით გვხვდება. ჰემური რკინა ცხოველური წარმოშობის პროდუქტებშია და ორგანიზმი მას შედარებით მარტივად ითვისებს. არაჰემური რკინა მცენარეულ საკვებშია წარმოდგენილი, თუმცა ის უფრო რთულად შეიწოვება. 

ცხოველური წარმოშობის პროდუქტებს შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია ღვიძლი, რადგან ის ჰემური რკინით ერთ-ერთი ყველაზე მდიდიარი პროდუქტია. ასევე რკინით მდიდარი პროდუქტების სიაშია საქონლის ხორცი, ბატკანი, ქათმის ბარკალი, თინუსი, მიდიები და ხამანწკები.

მცენარეული წარმოშობის საკვებიდან რკინის კარგ წყაროებად ისპანახი, ბროკოლი, ოსპი, ლობიო, ნუტი და სოია მიიჩნევა. რკინის მაღალი შემცველობით გამოირჩევა შვრიის ფაფა და სხვადასხვა სახის მარცვლეული. ყავისფერი ბრინჯიც სასარგებლოა, რადგან ერთი ჭიქა დაახლოებით 1 მგ რკინას შეიცავს, რაც საგრძნობლად აღემატება თეთრი ბრინჯის მაჩვენებელს (0.3 მგ).

ცალკე უნდა აღინიშნოს ფოლიუმის მჟავა, რომელიც B ჯგუფის ვიტამინია და ჰემოგლობინის წარმოებაში არსებით როლს ასრულებს. ორგანიზმი მას ჰემის, ანუ ჰემოგლობინის ჟანგბადის მაკავშირებელი ნაწილის სინთეზისთვის იყენებს. მისი დეფიციტის შემთხვევაში სისხლის წითელი უჯრედები ვერ მწიფდება, რაც ანემიის განვითარებას იწვევს. ფოლიუმის მჟავა გვხვდება ისპანახში, ლობიოში, არაქისის კარაქში, მზესუმზირის თესლში, ხილსა და მარცვლეულში.

მნიშვნელოვანია, რომ ორგანიზმმა რკინა რეალურად აითვისოს, რადგან მხოლოდ რკინით მდიდარი საკვების მიღება სასურველი შედეგის მისაღწევად ყოველთვის საკმარისი არ არის. არსებობს გარკვეული ფაქტორები, რომლებიც ამ პროცესს აფერხებს, რაც აუცილებლად უნდა იყოს გათვალისწინებული კვების რაციონის შედგენისას.

მაგალითად, კალციუმი, რომელიც უხვად არის რძის პროდუქტებში, ასევე ჩაისა და ყავაში შემავალი ტანინები, რკინის შეწოვას ხელს უშლის. ამ მიზეზით, რეკომენდებულია რკინის შემცველი პროდუქტებისა და ზემოაღნიშნული სასმელების მიღებას შორის მცირე დროის ინტერვალის დაცვა, რათა ორგანიზმმა მინერალის მაქსიმალური ათვისება შეძლოს. ასევე მნიშვნელოვანია იმის ცოდნა, რომ ზოგიერთი მედიკამენტიც ახდენს გავლენას ამ პროცესზე, ამიტომ მათი მიღებისას კონსულტაცია სპეციალისტთან აუცილებელია.

C ვიტამინი არაჰემურ რკინას ისეთ ფორმად გარდაქმნის, რომელსაც ორგანიზმი გაცილებით უკეთ ითვისებს. მაგალითად, თუ ოსპის ან ლობიოს კერძს ლიმონის წვენი დაემატება, ან რაციონი პომიდვრით, წიწაკითა და ციტრუსებით შეივსება, რკინის შეწოვის მაჩვენებელი საგრძნობლად გაიზრდება. C ვიტამინის საუკეთესო წყაროებს წარმოადგენს ფორთოხალი, გრეიფრუტი, მარწყვი, წიწაკა და მუქი ფოთლოვანი მწვანილი.

რაციონში რკინის შემცველი პროდუქტების, როგორც მცენარეულის, ისე ცხოველურის, რეგულარული ჩართვა, უმნიშვნელოვანესია. რკინის წყაროებს სასურველია C ვიტამინის შემცველი საკვები დაემატოს, თუნდაც ეს სალათში ლიმონის წვენის გამოყენება იყოს.

თუჯის ჭურჭელში საკვების მომზადებაც სასარგებლო ჩვევას წარმოადგენს, რადგან განსაკუთრებით მჟავე პროდუქტების, მაგალითად პომიდვრის სოუსის, მომზადებისას, ჭურჭლიდან რკინა საკვებში გადადის.

ზომიერი ფიზიკური აქტივობა დადებითად მოქმედებს ორგანიზმზე, რადგან მოძრაობა სისხლის წითელი უჯრედების წარმოებას უწყობს ხელს. ამ შემთხვევაშიც ზომიერება გადამწყვეტია, ვინაიდან გადამეტებული დატვირთვისას ორგანიზმს წითელ უჯრედებზე მოთხოვნილება იმდენად ეზრდება, რომ შესაძლოა, საპირისპირო შედეგი დადგეს.

ჯანსაღი სასმელებიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ჭარხლის, სტაფილოსა და ბროწეულის წვენები, ასევე ისპანახისა და კივის სმუზი, რკინასთან ერთად C ვიტამინსაც შეიცავს, რაც ორგანიზმისთვის ორმაგ სარგებელს იძლევა.

რკინით, ფოლიუმის მჟავითა და C ვიტამინით მდიდარი საკვები სისხლის ჯანმრთელობას უწყობს ხელს, თუ ის მენიუში სწორად და რეგულარულად იქნება ჩართული.

ბლოგში ნახსენები პროდუქტების დიდი ნაწილი, მათ შორის ხორცი, ზღვის პროდუქტები, პარკოსნები, მწვანილი, ციტრუსები და მარცვლეული, „ევროპროდუქტის“ მაღაზიათა ქსელშია ხელმისაწვდომი. ფილიალებში ან ონლაინ მაღაზიაში ხარისხიანი პროდუქტების შერჩევა ჯანმრთელობაზე ზრუნვის საუკეთესო გზაა, რომელიც სწორედ სამზარეულოდან იწყება.

სიმპტომების გამოვლენის შემთხვევაში აუცილებელია ექიმთან ვიზიტი, რადგან სისხლის მარტივი ანალიზით ადვილად დგინდება, საჭიროებს თუ არა ჰემოგლობინის დონე სათანადო ყურადღებას.