ალკოჰოლის მოკლე ისტორია – გადამწიფებული ხილიდან გლობალურ ვაჭრობამდე

ადამიანები ალკოჰოლურ სასმელებს ათასწლეულების განმავლობაში ამზადებენ. ლუდი, ღვინო თუ არაყი სხვადასხვა ეპოქასა და კულტურაში განსხვავებულ როლს ასრულებდა. ზოგან ისინი ყოველდღიური რაციონის ნაწილი იყო, ზოგან რელიგიურ რიტუალებს ახლდა თან, ზოგან კი მათ მიმართ მკაცრი აკრძალვა მოქმედებდა. 

ამ ბლოგში ალკოჰოლის ისტორიას მიმოვიხილავთ და გავიგებთ, თუ როგორ აღმოაჩინა ადამიანმა ფერმენტაციის მეთოდი, რა სასმელებს ამზადებდნენ მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში და როგორ იქცა ალკოჰოლი საერთაშორისო ვაჭრობის მნიშვნელოვან ნაწილად.

ფერმენტაციის შედეგები ცხოველთა სამყაროშიც კი შეიმჩნევა. მაგალითად, შიმპანზეები ხშირად პოულობენ გადამწიფებულ ხილს, რომელსაც თავისებური, ტკბილი სუნი აქვს. ხილის შეჭმის შემდეგ მათ ქცევაში აშკარა ცვლილებები შეიმჩნევა. ადამიანმა დროთა განმავლობაში ეს ბუნებრივი პროცესი შეისწავლა და მიზანმიმართულად გამოიყენა, რის შედეგადაც პირველი ალკოჰოლური სასმელები გაჩნდა.

ზუსტად ვერავინ იტყვის, თუ როდის დაამზადეს პირველი ფერმენტირებული სასმელი. ყველაზე ადრეული მტკიცებულება ჩინეთიდან მოდის და ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მეშვიდე ათასწლეულით თარიღდება. არქეოლოგებმა თიხის ჭურჭელში აღმოაჩინეს ნაშთები, რომლებიც ადასტურებს, რომ იქაური მოსახლეობა ბრინჯის, ფეტვის, ყურძნისა და თაფლისგან სასმელს ამზადებდა.

საბერძნეთსა და რომში რადიკალურად განსხვავებული ვითარება იყო. ყურძენი იქ ადვილად ხარობდა და ღვინო ისეთივე ხელმისაწვდომი გახდა, როგორც ლუდი ეგვიპტესა და მესოპოტამიაში. ბერძნები ღვინოს ყოველდღიურობის განუყოფელ ნაწილად მიიჩნევდნენ. მაგალითად, ექიმები მას ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო საშუალებად თვლიდნენ, პოეტები კი შემოქმედებით თვისებებს მიაწერდნენ.

იქიდან გამომდინარე, რომ საფუარები ნებისმიერ მცენარეულ შაქარს აფერმენტირებენ,  ადამიანები ადგილობრივი ნედლეულისგან მრავალფეროვან სასმელებს ამზადებდნენ. მაგალითად, სამხრეთ ამერიკაში გავრცელებული იყო ჩიჩა და მას ზოგჯერ ჰალუცინოგენურ მცენარეებსაც უმატებდნენ. დღევანდელი მექსიკის ტერიტორიაზე კაქტუსის წვენისგან პულკეს, იაპონიაში კი ბრინჯისგან საკეს ამზადებდნენ. აღმოსავლეთ აფრიკაში ბანანისა და პალმის ლუდი იყო გავრცელებული. 

მსოფლიოს თითქმის ყველა რეგიონს საკუთარი ფერმენტირებული სასმელი გააჩნდა. ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ალკოჰოლის მოხმარება ადამიანის ყოფის ნაწილად ადრეულ ეტაპზევე იქცა, მიუხედავად იმისა, თუ რა კლიმატურ თუ გეოგრაფიულ პირობებში ცხოვრობდა ის.

საბერძნეთში, სადაც ღვინო ფართოდ იყო გავრცელებული, ფილოსოფოსები ზომიერებას ქადაგებდნენ. ისინი არ უარყოფდნენ ღვინის მოხმარებას, თუმცა სიმთვრალეს მიუღებლად მიიჩნევდნენ. ადრეული ქრისტიანული და იუდეური ტრადიციები ღვინოს რიტუალურ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ. მაგალითად, ზიარების საიდუმლოში ღვინოს დღემდე ცენტრალური ადგილი უჭირავს, თუმცა ამავე დროს გადაჭარბებული თრობა ცოდვად ითვლებოდა.

ისლამურ სამყაროში ეს საკითხი სხვაგვარად გადაწყდა. თავდაპირველად ალკოჰოლის მიღება მხოლოდ ლოცვის დროს აიკრძალა, თუმცა დროთა განმავლობაში ეს შეზღუდვა გამკაცრდა და საბოლოოდ სრულ აკრძალვად იქცა. აღნიშნული წესი ახლო აღმოსავლეთში, აფრიკასა და ესპანეთის გარკვეულ ნაწილშიც მოქმედებდა.

ვითარება მე-9 საუკუნეში შეიცვალა, როდესაც არაბმა მეცნიერებმა დისტილაციის პროცესი აღწერეს. დისტილაცია მარტივი პროცესია: ფერმენტირებულ სითხეს აცხელებენ, რადგან ალკოჰოლი წყალთან შედარებით დაბალ ტემპერატურაზე დუღს და უფრო ადრე ორთქლდება. ამ ორთქლს აგროვებენ, აცივებენ და შედეგად იღებენ სითხეს, რომელშიც ალკოჰოლის კონცენტრაცია საწყის სასმელთან შედარებით გაცილებით მაღალია.

თავდაპირველად ამ მეთოდით მიღებულ სპირტიან სასმელებს მხოლოდ სამკურნალო დანიშნულებით იყენებდნენ. დროთა განმავლობაში მათ ვაჭრობაში მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავეს, რადგან ლუდისა თუ ღვინისგან განსხვავებით, სპირტიანი სასმელები არ ფუჭდებოდა. სწორედ ეს თვისება აქცევდა მათ ტრანსპორტირებისა და შენახვისთვის იდეალურ პროდუქტად.

ალკოჰოლმა ზღვაოსნობაშიც საკუთარი ადგილი დაიმკვიდრა.  ევროპიდან აღმოსავლეთ აზიასა თუ ამერიკის კონტინენტამდე მოგზაურობა თვეობით გრძელდებოდა, რაც ეკიპაჟისთვის სასმელი წყლის მარაგის შენარჩუნებას ართულებდა. წყლის კასრებში ბრენდის დამატება ამ პრობლემას ეფექტურად აგვარებდა, რადგან ალკოჰოლი მავნე მიკრობებს ანადგურებდა და წყალი სასმელად ვარგის მდგომარეობას უფრო დიდხანს ინარჩუნებდა.

ამგვარად, მე-17 საუკუნისთვის ალკოჰოლი ბუნებრივი და შემთხვევითი პროცესიდან საერთაშორისო ვაჭრობისა და ნავიგაციის განუყოფელ ნაწილად იქცა.

ამ ბლოგში ალკოჰოლის ხანგრძლივი და მრავალფეროვანი ისტორია მიმოვიხილეთ: პირველი ფერმენტირებული სასმელებიდან დისტილაციის აღმოჩენამდე და საერთაშორისო ვაჭრობამდე. დღეს ალკოჰოლური სასმელების სამყარო იმაზე მრავალფეროვანია, ვიდრე ოდესმე ყოფილა.

„ევროპროდუქტის“ ქსელში ვისკის, ტეკილას, ლიქიორის, შამპანურის, არაყის, ღვინისა და კოქტეილების ფართო ასორტიმენტი დაგხვდებათ. შეარჩიეთ თქვენთვის სასურველი სასმელი „ევროპროდუქტის“ ფიზიკურ ფილიალებში ან ეწვიეთ ჩვენს ონლაინ მაღაზიას.